Isa sa mga issue ng mga environmentalists laban sa pagmimina ay ang lason na arsenic dala ng mine talings. Ang mine tailings ay tirang material mula sa pagmimina na parang pinong buhangin o putik na may mataas na level ng arsenic.

Ang arsenic naman ay isang uri ng lason na matatagpuan sa kapaligiran lalo na sa mga lugar na may deposito ng ginto, kaya na i-extract ito mula sa mine tailings. Ang arsenic ay ginagamit na pesticide upang proteksyunan ang mga hayop, kahoy, prutas at gulay laban sa mga insekto.  Tanyag rin ang arsenic bilang lason dahil noong araw hinahalo ito sa pain upang sugpuin ang mga daga.

Ang epekto nito sa kalusugan ay depende sa dami at tagal ng pagpasok nito sa katawan.
Kapag marami ang intake sa maiksing panahon severe ang epekto nito o maaaring maging sanhi ng kamatayan. Kung katamtaman sa mahabang panahon magiging sanhi ito ng pagbabago ng balat at ilang mga kanser, at pagkasira ng mga maseselang organs.  Kapag konti lamang ang  intake sa mahabang panahon maaaring kayanin ito ng katawan kaya bale wala itong epekto.

May konting arsenic ang lupa,  hangin, kahit ang pagkain, ngunit ang isa sa pinakamataas na konsentrasyon ng arsenic ay nasa mine tailings.  Nalalanghap ang arsenic kung kasama ito sa alikabok kaya ang mga nakatira malapit sa mina ay nakalalanghap o nakalulunok ng arsenic.

Upang mabawasan ang exposure sa arsenic sa mine tailings,  ipagbawal sa mga bata ang pagkain na nadapuan ng mine tailings. Bawalan rin silang maglaro sa mine tailings mismo. Paliguan at hugasan ng madalas ang mga bata pati na ang kanilang mga kagamitan at laruan.  Huwag magtanim ng mga prutas at gulay malapit sa minahan.  Hugasang mabuti ang mga gulay at prutas bago kainin. Huwag maligo o kumain ng isda o ano mang uri ng hayop mula sa mga dam na gawa sa mine tailings.

Kung inaakala ninyong nalalason kayo ng arsenic, lalo na ang mga naninirahan malapit sa gold mine, komunsulta sa inyong doktor o dumulog sa pinakamalapit na Health Center o DOH office.

Mercury poisoning ang tawag sa masamang epekto sa tao ng metalic substance na mercury.

Ngayong panahon na alam na ang panganib na dala ng mercury, marami na ang mga safe-guards na inilalagay upang kontrolin ang laganap na paggamit nito. Ngunit may mga mahahalagang gamit pa rin dito na hindi maiiwasan, katulad ng mga thermometer, thermostat, blood pressure aparatus o sphygmomanometer at iba pang industrial uses.

Ang paggamit ng fertilizer at ang waste disposal ng mga planta ay nagpapakawala ng mercury sa hangin. hindi rin mapipigilan ang natural na concentration ng mercury sa environment katulad ng mga watershed dahil sa erosion ng minmeral deposits, natural  emission ng mga tanim, at deposits ng coal. Kahit ang mushroom ay nakakaipon rin ng mercury mula sa lupa.

Ang mercury poisoning ay nakukuha kapag dumampi sa balat, malanghap o makain. Kaya delikado kapag nabasag halimbawa ang thermometer o ano mang bagay na may mercury.
 
Ayon sa World Health Organization(WHO), ang pinakamalaking source ng mercury poisoning ay ang pagkain ng ilang uri ng isda at mga pagkaing dagat katulad ng tuna, swordfish, at pating, dahil ang mga malalaking isda ay mas mataas rin ang concentration ng mercury sa kanilang katawan.ang madalas kumain ng mga isdang ito at mga maliliit na isda na huli sa mga lugar na mataas ang mercury level, ay maaring magkamercury poisoning.

Ang panganib sa mercury poisoning ay depende sa gulang ng biktima, uri, dami, at tagal ng exposure sa mercury.  Inaatake ng mercury ang central nervous system, at may masamang epekto rin ito sa bibig, gilagid, at ngipin.  Kung mataas at matagal ang exposure, mauuwi ito sa paglalaway, nerbyus, panginginig, dementia at kamatayan.  Ang mga batang nasa sinapupunan ay maaaring ipanganak na may kapansanan  o magiging autistic.  Ang sakit na minamata ay sanhi rin ng mercury poisoning.

Ang gamot sa mercury poisoning at iba pang heavy metal poisoning ay chelation therapy na sinasabing nakagagamot ng heart disease.  By the way, hindi totoong nakagagamot ito ng heart disease.

Mag-ingat sa mercury poisoning. Ingatan na hindi mabasag ang mga gamit na may mercury. Huwag kumain ng maraming malalaking isda na nabanggit ko kanina lalo kung buntis.

Tonsilitis

Top | Home

Infection ng virus o bacteria ang sanhi ng pamamaga ng tonsils at sa mga tissues sa lalamunan na nakapaligid dito.

Halos lahat ng mga bata nakaaaranas ng isa o ilang atake ng tonsillitis. Ngunit dahil sa mga modernong gamot at panibagong paraan ng pag opera, halos walang  nang komplikasyon o namamatay sa sakit na ito..

Ang karamihan ng tonsillitis ay sanhi ng streptococcus pyogenes infection. Viruses katulad ng epstein barr virus, cytomegalovirus, adenovirus at measles virus  ay maaari ring maging sanhi ng tonsillitis.

Ang tonsillitis ay maaaring maging acute, recurrent; chronic at may peritonsillar abcess.

Ang sintomas ng acute tonsilitis ay lagnat, sore throat, bad breath, mahirap at masakit na paglunok, at masasakit na lymph node. Maaaring maykasama itong pananakit ng katawan at panghihina.  Maaaring mawawala ang mga sintomas na ito pagkalipas ng tatlo o apat na araw, o maaaring tumagal ng dalawang linggo kahit ginagamot na.

Recurrent tonsilitis ang tawag sa tonsillitis na paulit-ulit ng ilang beses sa loob ng isang taon.

Ang may chronic tonsillitis naman ay palaging masakit ang lalamunan, mabaho ang hininga, maga ang tonsils at mga kulani sa leeg.

Kung may peritonsillar abcess ang isang tao, palaging masakait ang kanyang lalamunan, may lagnat, mabaho ang hininga, nahihirapang ibuka ang bibig, at paos ang boses kapag nagsasalita.

Madali  madiagnose ng doktor ang tonsilitis. Ginagamot ang tonsilitis sa pamamagitan ng antibiotic regimen, fluid replacement at pain reliever. Kung malala ang kaso maaaring mahospital ang pasyente lalo na kung barado ang lalamunan. Kung paulitulit ang tonsilitis, maaaring kailangang  tanggalin na ito .

Male Infertility

Top | Home

Iba ang infertility sa sterility. Ang sterile na babae o lalake ay hindi maaaring magkaroon ng anak dahil ang isa o silang dalawa ay may problema at hindi makabuo ng bata. Ang infertile ay maaaring magka anak kapag naalis ang sanhi ng infertility.

Karamihan ng sterile na lalake ay walang sintomas at ibat iba ang dahilan nito. Ang pinakamalimit ay abnormal sperm production o function, mahinang delivery ng sperm, mga bagay na may kinalaman sa general health at lifestyle; over exposure sa mga adverse environmental elements.

Maraming uri ang problema sa sperm production o function katulad ng: abnormal na hugis at kilos ng sperm, walang sperm production sa testicles, mababa ang sperm count, undescended testicles o cryptorchidism na dahilan din ng mababang sperm production, kakulangan sa testosterone, maling agos ng semilya mula sa testicles papunta sa matres, mga sexually transmitted infections katulad ngchlamydia, gonorrhea, at iba pang impeksyon katulad ng beke at inflammation ng prostate at urethra.

Ang ibang sanhi ng infertility dahil sa emotional stress.  May masamang epekto ito sa hormones na kailangan sa paggawa ng sperm. Malnutrition at  kakulangan sa vitamins at minerals, obesity o katabaan, cancer at ang paggamot nito. Ang chemo at radiation therapy ay may masamang epekto rin sa sperm production.  Ang  alcohol, droga at smoking  at ibang medical conditions katulad ng diabetes, hiv/aids, anemia, heart attack liver at kidney failure ay nagdudulot rin ng infertility.

Environmental exposure: kasama dito ang mga harmful chemicals, pesticides, hydrocarbons, benzene, solvents sa pintura at varnish, at lead. Masama rin ang sobrang pagbababad sa sauna at hot tub dahil kapag mataas ang body temperature bababa ang sperm count.  May mga gamot rin na sanhi ng infertility.

Sa madaling sabi, huwag kayong masyadong mabahala sa infertility maliban lamang kung hindi nakakabuntis sa loob ng isang taong pagsisikap o sobra ang baba ng sperm count kung saan kailangang komunsulta sa doktor .

Mga karagdagang impormasiyon: simula sa gulang na 35 years old dadami ang infert-ile na  lalake.  Ang anabolic steroids na nagpapalakas at nagpapalaki ng muscles ay nagpapaliit ng testicles at nagpapababa ng sperm count. Kung kayo ay may kanser at nais pang magkaanak ipa freeze ang sperm bago simulan ang radiation o chemotherapy.

Female Infertility

Top | Home

Iba ang infertility sa sterility. Ang sterile na babae o lalake ay hindi maaaring magkaroon ng anak dahil ang isa o silang dalawa ay may problema at hindi makabuo ng bata. Ang infertile ay maaaring magkaanak kapag naalis ang sanhi ng infertility.

Ang pinakamadalas na dahilan ng infertility ng babae ay: damage o bara sa fallopian tube, endometriosis, mga problema sa ovulation o paggawa ng itlog, polycystic ovary syndrome, early menopause, myoma at mga pelvic adhesions. Ang iba pang mga dahilan ay: pansamantalang infertility dahil gamot tulad ng oral contraceptives. Nanunumbalik ang fertility kapag itinigil ang gamot. Sakit sa thyroid gland- ang sobra o kulang na thyroid hormone ay nagpapatigil ng menstrual cycle at nagiging dahilan ng inferility. Mga kanser, lalo na ang kanser sa reproductive organ.  Radiation at  chemotherapy para sa kanser, at iba’t ibang mga sakit katulad ng delayed puberty,  hiv/aids, kidney disease at obesity.

Nandyan rin ang mga risk factors katulad age o gulang. Paglampas ng 32 years of age, ang potential fertility ng babae ay pababa na. Hindi na napapalitan ang mga itlog o ocytes at malamang magkaroon siya ng problema sa chromosomes ng itlog. Mas madaling makunan, at dapuan ng mga sakit na may epekto sa fertility.  Risk factor rin ang smoking dahil mas madalas makunan ang mga smokers samantala ang alcohol naman ay masama sa bata sa sinapupunan. Ang sobrang katabaan ay may kinalaman sa ovulation ngunit ang sobrang kapayatan naman ay masama rin. Dahil ang mga anorexic at mga bulemic, kasama ang mga vegetarian ay kinukulang sa mahalagang nutrients katulad ng vitamin B-12, Zinc, Iron at Folic acid na mauuwi sa irregular na menstruation.

Ngunit, huwag kayo masyadong mabahala sa infertility maliban lamang kung hindi ka nabubuntis sa loob ng isang taong pagsisikap, paulit ulit ang miscarriage, nawala ng anim na buwan ang inyong mens o irregular o napakasakit nito, o may mga sakit kayo katulad ng mga nabanggit na.  Kung gayon kailangan komunsulta agad na sa doktor.

Hair Loss



Top | Home

Narito ang mga haka-haka at katotohanan tungkol sa hair loss o pagkakalbo.

Kapag lalaki raw ang nakakalbo, mana raw ito sa ina at kapag babae naman, mana raw sa ama. Hindi po ito totoo. Ang pagkakalbo ay namamana mula sa dalawang magulang, sa tatay at sa nanay.

Nakakakalbo raw ang tina sa buhok, hair spray, at sobrang pag-sha-shampoo. Hindi rin po ito totoo.  Nai-stress tayo kapag nakikita natin ang dami ng nalalagas na buhok tuwing tayo ay mag sha-shampoo, magsusuklay, magbo-blow dry, o magtitina ng buhok.

Actually, we lose 100 to 150 strands of hair every single day. Normal lang ito.  Normal rin na tutubo itong muli. Ang problema sa mga nakakakalbo, kapag nalagas ang buhok, ang tutubong kapalit nito ay hindi magiging kasing haba at kasing kapal ng dating buhok at darating ang panahon na sadyang wala nang tutubong kapalit ang nalagas na buhok at tuluyan na siyang makakalbo.
 
Ang madalas na paggamit ng hair dryer ay masama raw.  Isang myth rin ito.  Maliban na lang kung sobra ang init ng hanging lumalabas sa hair dryer at sobrang lapit nito sa anit at nasusunog na ang ugat ng buhok o hair follicles. Kaya kapag nag hair dryer, tiyakin na komportable lamang ang init nito at hindi mapapaso and anit ninyo.

Ang hair loss raw ay nagsisimula sa gulang na singkwenta anyos. Sa malas ay walang katotohanan  ito. Kahit bata pa kung mayroong hereditary factor,  maaaring magsimula na ang pagkalagas ng buhok at magpapatuloy ito hanggang tuluyang  maubos  ang buhok.

Ang matagal na pagsuot ng sombrero raw ay sanhi rin ng hair loss. Isa na ring myth ito. Ang totoo, palaging nakasombrero ang nawawalan ng buhok dahil itinatago nila ang pagkakalbo.

Ang kulang daw sa sex ay nakakalbo. Walang kinalaman ang kakulangan ng buhok sa kakulangan sa sex. 

Gout



Top | Home

Ang gout ay isang uri ng arthritis. Sanhi ito ng mataas na level ng uric acid sa dugo. Kapag mataas ang level ng uric acid sa dugo, nagiging crystals ito at naiipon sa mga kasu-kasuan o joints lalo na sa hinlalaki ng paa o big toe at sa bukong bukong o ankle.

Ang mga sintomas nito ay matinding pananakit, pamumula at pamamaga ng mga joints na nabanggit.  Kung kasama ang pananakit ng iba pang joints tulad ng tuhod at mga daliri sa kamay, malamang ito’y hindi gout.

Ang gout ay sanhi ng sobrang produksyon ng uric acid mula sa atay at pagtaas ng konsentrasyon nito sa dugo na hindi kayang salain ng kidney. Ang gout ay tumatakbo sa pamilya.  Ang gout ay maaari ring sanhi ng madalas na pagkain ng pagkaing mayaman sa purine o uric acid katulad ng mga laman loob, sardinas, dilis lentehas o beans, nuts at iba pa.  Ang pag-inom ng whiskey at beer ay nakatataas rin ng uric acid.  Ang mga may diabetes at sakit sa bato ay susceptible rin sa gout.  Kapag hindi magamot kaagad ang gout maaaring makasira ito ng joints.
 
Ang diagnosis ng gout ay nagagawa sa pamamagitan ng eksaminasyon sa apektadong joint.  Kung kinakailangan,  maaaring kumuha ng fluid sa apektadong joint upang alamin kung may uric acid crystals ito.

Ang layunin ng paggamot sa gout  ay ang pawiin ang mga sintomas nito at pigilan ang mga susunod pang atake.  Maaaring mag-reseta ang doktor ng mga gamot katulad ng colchicine, nsaids o nonsteroidal anti-inflammatory drugs, at corticosteroids.

Upang maiwasan ang atake ng gout ang doctor ay maaaring magreseta ng allupurinol, isang gamot ng nakakababa ng uric acid levels sa katawan.

Prevention pa rin ang pinakamabisang gamot para sa gout, sabayan pa ng maagang pag-inom ng wastong gamot, pag-iwas sa masasamang pagkain, pag-inom ng maraming tubig, at regular exercise.

Earache or Otitis Media



Top | Home

Sa paglaki ng mga bata, hindi naiiwasan na sila’y makaroon ng masakit na tenga. Ang sanhi nito ay impeksyon ng tenga na kung tawagin ay otitis media.

Kadalasan, ito ay lumalabas pagkatapos ng sipon.

Ang mga sintomas ng otitis media ay: lagnat,  madalas hilahin ang tenga; panay ang iyak nga bata at palagi ito balisa; masakit ang tenga paghinahawakan; masakit ang tenga kapag lumulunok o suminga; may pakiramdam na parang na sa ilalim ng tubig at kung minsan nakakarinig  ng ringning sound.

Ang impeksyon sa tenga ay maaaring magdulot ng pansamantalang pamimingi lalo na kung nabasag ang eardrum. Ang isang palatandaan na basag na ang eardrum ay ang pagtagas ng nana o dugo sa tenga. Sa ganitong sitwasyon, ang doctor ay magbibigay ng antibiotic. Matapos ng ilang araw mawawala na ang sakit ng tenga ngunit kailangang tapusin lahat ng antibiotic na bigay ng doctor. 

Tandaan, pumunta agad sa doktor kung ang bata ay: antukin; mataas ang lagnat, panay ang iyak,  panay ang hila sa tenga, at kung namamaga ang paligid ng tenga at  masakit ang leeg.

Obesity: Who are at Risk and How to Avoid It

Top | Home

Parami ng parami ang mga obese na tao. Pati sa mga kabataan ay pataas rin ng pataas ang bilang nito. Dito sa atin nakababahala ang pagtaas ng mga overweight at mga obese nitong nakaraang ilang dekada lamang..

Ang obesity ay dahilan ng sari saring sakit katulad ng hypertension, stroke, diabetes, sleep apnea, heart disease, heart failure, sakit sa bladder, sakit sa reproductive system, depresyon, risk for colon at breast cancer o kamatayan.

Masamang balita rin ang obesity para sa katawan at sa pag-iisip. Hindi lang ito sanhi ng madaling pagkapagod, pagkasira ng mga joints at hirap sa paglalakad, paglalaro,at paghinga, kundi dahilan rin ito ng  severe depression.

Ang common cause ng obesity ay genetic predisposition at sobrang dami ng kinakakain, pagkain ng mga matatamis, matataba,  alcohol, depresyon at kakulangan ng exercise.

Isang billion at kalahati ang mga taong overweight sa mundo at 300 million sa mga ito ang obese. Sa mga batang anim na taon ang gulang, 15 % ang overweight. Mas malamang na tumaba ang mga babae kaysa sa mga lalake. 

Simple lang ang pag-iwas sa katabaan: exercise at healthy eating habits lamang ang kailangan. Ang  tuloy- tuloy na paggalaw sa loob ng 30 to 60 minutes bawat  araw, katulad ng walking,  light jogging, swimming, cycling,  skating or even dancing should do it. Makakatulong rin ang paggawa ng mga trabahong pambahay katulad ng pagbubunot, paglilinis ng bahay at kapaligiran. Bawasan ang panonood ng tv, paglalaro ng video games at pag-upo sa computer sa mahabang oras.

Iwasan ang mga sumusunod: pag-inom ng soft drinks, sports drinks, at fruit juices. Uminom ng fat free milk, o tubig lamang; kumain ng mga limang servings ng prutas at gulay bawat araw;  iwasan ang pagkain ng matataba,   malangis at matatamis na pagkain.  Iwasan rin ang mga fast foods at bawasan ang portions ng kinakain.

Kung kayo ay overweight o obese, makipag-usap sa doctor o dietician. Kung bata  ang may problema kausapin pati ang mga parents. Kailangang bumuo ng plano na magkasama ang exercise at tamang eating habits. Sundin ito hanggang makamit ang tamang timbang.

Ang obesity ay nangyayari sa mahabang panahon. Kaya hindi madali ang magpapayat. Tiyaga, commitment, support ng kapamilya, at supervision ng doktor o dietician ang kailangan. Ang importante ay huwag mag atubili. Mas maaga makapagsimula mas maagang gaganda ang inyong kinabukasan.

Meningococcemia

Top | Home

Ang meningococcemia ay isang malalang sakit na sanhi ng gram negative bacteriang nagngangalang neisseria meningitidis o meningococcus.  Ang sakit na ito ay maaaring walang sintomas sa umpisa.  Kung minsan naman, ang may sakit ay nakakaramdam lamang ng sintomas ng upper respiratory tract infection katulad ng ubo o sipon.

 Bukod sa meningococcemia, kung saan ang impeksyon ay kumakalat sa buong katawan sa pamamagitan ng dugo, ang meningococcus ay maaaring maging sanhi ng pneumonia o kaya ay meningitis.
 
Kadalasan, ang may sakit ng meningococcemia ay magkakaranas ng biglaan at walang tigil na mataas na lagnat, kasabay nito ang paglabas ng petechial rashes na nagdudulot ng pagdurugo sa ilalim ng balat.  Magkakaroon rin ng sintomas ng meningeal irritation katulad ng sakit ng ulo, pagsusuka, stiff neck, seizure o convulsion at deliryo.

Nakukumpirma ang sakit na ito sa pamamagitan ng pag-eeksamin ng cerebro spinal fluid para sa bacteriang meningococcus.

Ang sakit na ito ay nakakahawa lalo na  kung siksikan ang mga nakatira sa isang lugar. Naililipat sa iba ang mikrobyo mula sa sipon o laway ng mga may impeksyon.
Marami ang naililigtas kung mabigyan agad ng antibiotics katulad ng penicillin, chloramphenicol o kaya rifampicin. 

Mataas ang fatality rate ng meningococcemia kaya kailangang ma-diagnose ito ng maaga at malapatan ng kaukulang gamot.

Sars! Bagong kilalang respiratory illness na may kasamang lagnat, pulmonia na mabilis nagiging severe at maaaring makamatay.  Ang pinagmumulan ng sars ay isang bagong uri ng corona virus na may kinalaman sa ordinaryong colds.

Ang isang tao na bumiyahe sa isang bayan na may sars o nagkaroon ng close contact sa isang pasyente na may sars ay maaaring magkaroon ng mga palatandaan o sintomas kagaya ng mga sumusunod:  Mataas na lagnat: 38 degrees centigrade o mahigit pa, masakit na ulo, masamang pakiramdam sa buong katawan, pananakit ng kalamnan, tuyong ubo, mahirap huminga pagkalipas ng dalawa hanggang pitong araw.  Nasasagap ang sars kapag nalanghap ang contaminated na hangin na may sars virus mula sa pag-ubo o paghatsing, close person to person contact with sars patients katulad ng care givers o kasam-bahay, direct contact sa mga gamit ng taong may sars,  paghipo sa balat o paghawak sa mga bagay na natalamsikan ng droplets na may sars virus pagkatapos ihipo sa mata, bibig o ilong.

Naiiwasan ang sars sa pamamagitan ng mahigpit na screening sa mga airport o seaport ng mga pasahero na mula sa mga bansang may sars; pag-quarentina sa mga taong maaaring nagkaroon ng contact sa mga pasyenteng may sars, pati na ang mga bagong salta mula sa mga bayan na mayroong sars epidemic.

Dahil bagong tuklas lamang ang sakit na ito wala pang tiyak na gamot para dito.  Ang mga sars patients o iyong hinihinala na mayroong sars ay kailangang dumulog kaagad sa Department of Health sars referral hospital upang pangalagaan ng wasto o hindi kaya makipag-ugnayan kaagad sa DOH National Center for Disease Prevention and Control.

Dalawa ang  pangkaraniwang dahilan ng pagluluha: Ang una ay kapag nagbara ang tinatawag na nasolacrimal duct o labasan ng luha patungo sa ilong.  Para itong drain ng lababo na kapag nabarahan ay umaapaw ang tubig.  Ang pangalawa ay iba’t ibang uri ng iritasyon at impeksyon sa mata katulad ng conjunctivitis, at iritasyon mula sa paggamit ng contact lenses, abnormality ng eyelids, o kaya pagkatuyo ng mata o dry eyes.

Ang pinakamadalas na  pinagmumulan ng paminsan-minsang pagluluha lalo na sa matatanda  ay ang dry eyes.  Dinadiagnose ito sa pamamagitan ng clinical history  at mga simpleng tests sa klinika ng doktor.

Normal na dami at kalidad ng luha ang kailangan upang maging mahusay ang lagay  ng cornea at ng conjunctiva ng mata.  Kapag hindi normal ang luha, madali itong mag-evaporate at nagiging dahilan ng tuyong mata. Sa mga sandaling ito maaaring makadama ng hapdi, panlalabo at pagkapagod ang mata.  Dahil sa pagkatuyo nito, ang reaksyon ng mata ay gumawa pa ng mas marami pang luha.  Ang isang gamot dito ay mga tears supplement o artificial tears.  Ang mga ito ay tumutulong na maging normal ang dami at kalidad ng luha upang hindi kaagad matuyot ang cornea at conjunctiva. 

Mayroong isang sakit na dahilan ng pagluluha ng mata na ang tawag ay dacryocystitis.  Impeksyon ito ng lacrimal sac.  Ang lacrimal sac ay isang bahagi ng nasolacrimal duct kung saan naiipon ang luha papunta sa ilong.  Kapag nagkaimpeksyon ang sac na ito, mamamaga ito, mababarahan ng nana at magsasara. Dahil dito hindi makakadaan ang luha.

Ang dacryocystitis ay ginagamot muna ng antibiotic sabay sa pagsasalasak ng lacrimal duct upang maalis ang bara.  Kung sakaling hindi sapat ito, kailangan na ang isang operasyon upang gumawa ng ibang daanan ng luha papunta sa ilong.  Upang maiwasan ang operasyong ito, komunsulta agad sa espesyalista sa mata kung kayo ay nagluluha.  Kung maaagapan agad, ito ay maaaring makuha sa gamot lamang.

Tunghayan natin ngayon ang problema ng dark circles sa mata at ang mga eye bags.

Ang dahilan ng dark circles ng mata ay ang madalas na pagkuskus ng mata, kakulangan ng tulog dahil sa stress, depression o sleep disorder, allergies, katandaan at dehydration. Minsan rin ang dark circles ay namana.

Maaaring malunasan ang dark circles kung nagagamot ang dahilan nito. Subukan na iwasan ang pagpupuyat at komunsulta sa doktor para malunasan ang kati at allergy. Uminom ng wastong dami ng tubig upang manariwa ang balat.  Kung hindi pa rin  maalis, maaaring gumamit ng concealer o hindi kaya gumamit ng tinted eye glasses upang ito ay matakpan. Huwag gumamit ng bleach creams dahil ibabaw lamang ng balat ang abot nito. 

Ang eye bags naman ay may ibat-iba ding dahilan. Kung gusto ninyong maalis ang eye bags dapat rin malaman ninyo ang dahilan nito. Sometimes ang dahilan ay allergy, retained extra fluid, at heredity.  Katulad ng dark circles may mga dahilan na hindi maiiwasan.

Kung hindi ka sigurado kung ano ang dahilan, mainam na komunsulta sa doctor.  Kung minsan ang pinagmumulan ay mga sakit sa katawan katulad ng sakit  sa thyroid.
Maaari ring masiguro sa doktor kung allergy nga ba ang sanhi upang mabigyan ng kaukulang gamot.

May mga dahilan naman na madaling lunasan, katulad ng  mga eye bags na dahil sa retained fluid.  Kung kapansin pansin ang eye bag paggising sa umaga, subukang matulog na mataas ang ulunan upang hindi tumigil ang fluid sa mukha.

May ilan pang karaniwang payo na maaaring ninyong subukan upang maalis ang eye bags katulad  ng paglalagay ng pipino o tea bag sa ibabaw ng eye bags.  Maaari rin ninyong subukan pahiran ng hemorrhoid cream ang eye bags. May sangkap ang hemorrhoid cream na maaaring effective sa problemang ito.

Ang jet lag ay kondisyon na nararanasan pagkatapos ng paglipad sa ilang time zone ng mundo sa maiksing panahon.

Ang mga may jet lag ay hirap mag-maintain ng kanilang pattern ng pagtulog at paggising sa bagong kinaroroonan nila.  Maliban sa parang pagod na pagod at hirap sa pag-adjust ng pagtulog at paggising, kung minsan ang jet lag ay may kasama ring insomnia, day time fatigue, sakit ng tiyan, sakit ng ulo at kung minsan pagkamainitin ng ulo.

Walang tiyak na gamot sa jet lag.  May mga maaaring gawin upang mapabilis ang pag-adjust sa bagong time zone.  Halimbawa, i-set kaagad ang relos sa oras ng bagong time zone at pilitin na matulog lamang sa tamang oras ng pagtulog sa bagong time zone na ito.

Maiiwasan ba ang jet lag?  Ang epekto ng jet lag ay hindi pareho sa lahat ng tao, ngunit tiyak na lahat ay makararanas ng epekto ng jet lag sa iba’t ibang paraan. Kaya kanya kanya ang  pagma-manage ng jet lag, kasama na dito ang mabuting pagtulog, wastong nutrition, at kung minsan paggamit ng gamot tulad ng melatonin.   Ang mabuti ring gawin ay iwasan ang mga factors na nakadaragdag sa jet lag. Matulog ng mabuti bago bumiyahe  ng malayo.  Iwasan ang caffeine, alcohol at nicotine.

May mga ibang biyahero na sinusubukang gumamit ng melatonin, isang hormone na gawa ng pineal gland sa utak. Sinasabi na ina-advance ng melatonin ang biological clock ng katawan.  Kahit walang scientific proof na totoo ito at talagang hindi pa inererekomenda, ang mga biyahero ay nagsasabi na nakakatulong ito sa kanila sa pag-iwas sa jet lag.

Short acting sleeping pills ang gamit naman ng iba upang sila’y makatulog sa oras ng pagtulog.  Tiyakin lamang na walang epekto ang gamot kinaumagahan lalo na kung kakailanganin nang magtrabaho.

 Be the Boss of Your Healthcare

Top | Home

Ang expression na “personalin mo” ay tugmang tugma pagdating sa kalusugan ng isang tao.  Dahil may kinalaman ito sa inyong buhay, maigi na malaman ninyo ang tama at epektibong pakikipag-ugnayan sa inyong doctor.

Dahil mahalaga ang oras na inyong ginugugol sa pagkonsulta sa doctor, dapat sulit. Nais naming bigyan kayo ng kaunting payo kung papaano ninyo magagamit ng wasto ang pagdalaw sa doktor.

Samantalahin ang bawat pagdalaw sa doktor.  Bago pumunta, gumawa ng listahan ng lahat ng nais ninyong itanong sa kanya.  Huwag mag-atubiling itanong  kung ano man ang nasa isip ninyo. Linawing mabuti kung kailan at paano inumin ang mga hatol na gamot.  Maiging humingi ng written schedule na siya ninyong susubaybayan sa araw-araw.

Linawin sa doctor kung papaano siya makocontact kung sakaling mayroon kang tanong, problema o emergency.

Humingi kayo ng kopya ng inyong medical records pati na ang kopya ng mga blood tests, x-rays at iba pang laboratory results.

Kung kayo’y lilipat sa ibang doktor, humingi ng medical summary sa dati ninyong doktor kung saan nakasalaysay ang inyong medical history at lahat na nagawa ng doktor sa inyo katulad ng mga gamot na kanyang inihatol at mga diagnostic procedures na kayang ipinagawa.

Kung sakaling kakailangin ninyo ang inyong doctor dahil sa isang emergency alamin ng maaga pa kung saan kayo tutungo at anong telephono ang inyong tatawagan.  

Huwag ipaubaya ang inyong kalusugan at kaligtasan sa kahit kanino man. Personalin mo ito.

Palsong Doktor/Quack Doctor

Top | Home

Sa english, quack, ang tawag sa palsong mangagamot. Ito’y mga taong nagpapanggap na may kaalaman sa pangagamot.  Marami silang nalolokong may sakit na mahirap gamutin o walang pag-asang gumaling katulad ng mga biktima ng kanser.

Ang pinsalang dulot ng mga ito sa mga canser victims ay lubos lubosan.  Malaking pera ang nalulustay, lumalala ang sakit o lalong umiikli ang haba ng buhay dahil sa maling  therapy, gamot, at mga diet na walang bisa.

Marami ang tumitigil sa pagkonsulta sa mga totoong doktor, o hindi kaya, itinitigil ang mga gamot at therapies na ipinayo ng kanilang doktor na maaaring magpagaling o magpahaba ng buhay ng may sakit.  Ang resulta ay karagdagang psychological at physical harm na hindi dapat mangyari.  Ipinalalaganap ng mga quacks na mas mabisa ang non-traditional o alternative medicine, kaysa orthodox o researched medical practice.  Unti unti nilang sinisira ang paniniwala ng mga may kanser sa mga gamot at sa mga institution na sumusuposta laban sa kanser.  Napapaniwala nila na sila na lang ang huling pag-asa ng mga cancer victims.

Kadalasan, ang may cancer ay dadanas ng limang emotional stages: denial, o hindi pag-amin sa sakit, anger o galit, bargaining o pagtawad, depression o pagkalungkot at acceptance o pagtanggap ng kanilang kalagayan.  Ngunit dahil sa pagbibigay ng false hope, naiiwasan ang mahinahon at mabilis na pagtanggap ng kanser patient ng kanyang kalagayan upang ang nalalabing panahon niya ay magamit sa makabuluhang gawain.  Ang lahat ng ito ay hindi nakapagtataka.  Ang mga may kanser ay kumakapit sa patalim, ika nga.  Kahit anong bagay na makapagbigay pag-asa ay gusto nilang subukan pati na ang paniwala na walang mawawala sa pagpapagamot sa mga palsong doktor o quacks.

Tinitiyak ko sa inyo na mali ang ganitong pag-iisip.  Malaking pera ang mawawala sa inyo, pati na ang munting pag-asa na maaari pang gumaling ang may kanser kung hindi maaantala ang paggamot dahil sa pakikialam ng mga quack doctors.

Constipation o Tibi

Top | Home

Para sa hindi nakakaalam, ang tawag  sa wikang tagalog ng constipation o mahirap na pagdumi ay tibi’.  Kung hindi kayo nakakadumi ng tatlong beses sa isang linggo mayroon kayong constipation kung saan ang dumi ay matigas, maliliit at mahirap ilabas.

Ang madalas na dahilan ng tibi’ ay kakulangan ng fiber sa kinakain, kakulangan ng exercise lalo na sa matatanda, mga gamot, gatas, pagbubuntis, pagbibiyahe sa ibang lugar, kakulangan sa pag-inom at mga sakit na maaaring maapektuhan ang normal na function ng colon, rectum at anus.

Nakatutulong ang maraming fiber sa diet na ating makukuha sa mga prutas at gulay.  Nakatutulong rin ang kumain ng whole grains katulad ng oatmeal, corn meal at brown rice. Nakakatulong rin ang pag-inom ng maraming tubig ngunit iwasan ang mga inumin na may caffeine, cola drinks at alcohol.  Masama rin ang kulang sa physical activity.

Mayron ring  mga gamot na nakakatitibi katulad ng pain medicines especially narcotics, antacids, mga gamot sa altapresyon, diuretics, iron supplements at iba pa.  Kung minsan, hinahatulan ng doktor ang tinitibi ng laxatives. ngunit maaari lamang gamitin ito sa maikling panahon upang maiwasan na masanay ang inyong katawan, kung hindi, palagian na kayong mangangailangan ng laxative upang dumumi.

Kung sakaling matagal na ninyong iniinda constipation, mabuting komunsulta na sa doktor upang masuring maigi ang dahilan nito.

Anti Aging Therapy

Top | Home

Noong unang panahon halos inukol ng explorer na si Ponce de Leon ang kanyang buhay sa paghahanap ng fountain of youth. Ngayon, marami pa rin ang patuloy sa paghahanap nito sa pamamagitan ng paglaban sa aging o pagtatanda.

Wala pang nakikitang paraan ang mga syentipiko upang baliktarin ang epekto ng aging o pagtanda, ngunit marami ang mga inaalok na formula at mga pamamaraan.

May bisa nga ba at hindi mapanganib ang mga ito?  Nandiyan ang anti-oxidants na sinasabing panlaban sa free radicals na may kinalaman raw sa aging. Mabisa rin daw ang anti-oxidants laban sa heart disease at diabetes. Walang pruweba na ang mga anti-oxidant pills ay mabisa para sa kalusugan. Sa katunayan kung heavy smoker ang iinom ng beta carotene na isang anti-oxidant, tataas ang kanyang risk sa lung cancer.

Ang hormones ay kemikal na kailangan ng ating vital organs. Habang tumatanda ang tao bumababa ang kanyang hormone levels. May mga naniniwala na kung ibabalik sa dati ang hormone levels ay babagal ang pagtanda. Ang madalas mabanggit na mga hormones ay: DHEA, testosterone, melatonin, at HGH o human growth hormone. 

Mayroong menopausal hormone therapy para sa mga babae. Tinataya na nakatutulong ito sa post-menopausal symptoms katulad ng hot flashes. Ngunit napag-alaman na nakapagpapataas ito ng panganib sa blood clots, heart disease, cancer at heart attack.

Walang matibay na medical evidence na ang mga hormones ay mabisa laban sa pagtanda. Napag-alaman na ang DHEA at testosteron ay nakakasira sa atay.  Marami naman ang nahihikayat sa supplements dahil ina-advertise ito bilang natural remedies, katulad ng ginseng at iba pa. Hindi  pa rin  napapatunayan ang bisa ng mga ito laban sa pagtanda.

May mga calorie restricted diets na inaalok. Sinubukan ito sa mga hayop kagaya ng daga, isda at mga langaw. Humaba daw ang buhay ng mga ito ng binawasan ang carbohydrates sa kanilang pagkain. Ngunit hindi pa napapatunayan na uubra rin ito sa tao. Ang maaaring mangyari ay calorie restriction leading to malnutrition at sobrang pangangayayat.

Ang pagtanda ay intricate at complex process. Walang tableta, gamot o suplemento na maaaring tumugon sa lahat ng sakit na dala nito sa ating katawan.  Kung nais ninyo ng mahabang buhay, sikapin na palaging malusog at iwasang magkasakit. That’s the best!

October 10, 2006

Fountain of Youth: Growth Hormone

Top | Home

Ang growth hormone ay nanggagaling sa pituitary gland. Kailangan ito ng mga bata upang sila ay tumangkad.  Bumababa ang level ng growth hormone sa mga tumatanda at sa mga labis ang katabaan.

May mga tao na gustong palabasin na kung patatasin ang level ng growth hormone sa katawan ng mga matatanda, babalik ang kanilang muscle, mababawansan ang kanilang taba, mag-iimprove ang sex life, vision at memory, lalago ang buhok, magiging normal ang blood sugar at magbibigay ng ibayong lakas. Samakatuwid, ang isang matanda ay maaring mapabata.  Kahit na walang basihan ang mga haka-hakang ito, maraming gustong magbenta ng growth hormone sa publiko.

Dahil sa maraming lumalabas na balita tungkol dito, nagpahayag sa New England Journal of Medicine ang ibat ibang eksperto na ang mga pagsusuri sa growth hormone ay nagpapatunay na mayroon itong mga serious side effects at hindi pa alam ang epekto ng matagalang paggamit nito.  Hangang ngayon, wala pang naiibigay na katunayan sa mga inaangking epekto nito sa katawan.  Sa katunayan, ang paggamit nito sa matatanda ay maaaring maging dahilan ng cancer, cardiovascular disease at behavioural changes.

Ang growth hormone ay mainam lamang gamitin sa mga bata o matatanda na sadyang kulang sa growth hormone. Ang paggamit nito upang ang isang tao ay bumata ay hindi ipinapayo.  Maliban sa walang bisa ang gamot na ito upang pigilan ang pagtanda, higit pang napakamahal ang halaga nito. Gugulin na lamang ang pera sa mga tamang pagkain, tamang execise at regular medical check up.

“Ang pagtigil sa pagtanda ay panaginip lamang ng mga isip bata”.

The Best way to Get Anti-oxidants

Top | Home

May bagong study na sumusuporta sa posisyon ng mga health organizations na ang prutas at gulay ay mas mabisang source ng antioxidant. Napatunayan na ang antioxidants ay nagbibigay proteksyon sa ating kalusugan. Pinipigil at nirerepair ang sira dala ng masasamang molecules, katulad ng free radicals. Dahil dito nakakatulong ang antioxidants laban sa kanser, sakit sa puso, mga sakit sa mata, at pagkasira ng muscles dala ng katandaan.

Napatunayan ng study na ang mga kumakain ng prutas at gulay ay nababawasan ang sira sa cells ng katawan na sanhi ng oxidation.  Ang level ng antioxidants katulad ng betacarotene, lycopene at vitamin c,  flavonoids at phytochemicals ay tumaas lamang sa pagkain ng prutas at gulay.

Sinasabi rin ng mga researchers na ang pinaka kumpletong approach sa healthy diet ay ang kombinasyon ng prutas, gulay na may dagdag na grains, beans, nuts na naglalaman din ng antioxidants, vitamins at healthful plant chemicals.

Imbis na gumasta sa pagbili ng vitamins at iba pang mga health supplements,
Mas matipid at mas mainam ang kumain ng prutas at gulay.

Problema ba ang Pagtulog?

Top | Home

Ang madalas na dahilan ng hindi makatulog ay stress.  Kapag humiga kayong balisa o nababahala hindi  magiging mahimbing ang pagtulog at magigising kayo sa hating gabi at tiyak na sira ang inyong araw kinabukasan.

Kailangang baguhin ang mga routine at adjustment ng ilang attitudes upang makatiyak na mahimbing na pagtulog.

Ang alam ng karamihan ang magising sa hatinggabi ay masama.  Kapag nangyari ito  nagpapanic sila kaagad. Ang resulta, lalong hindi na makakatulog uli. Ayon sa pananaliksik, maling akala ito.  Kahit magising ng 60 to 90 minutes ang isang tao sa gitna ng kanyang pagtulog, bahagi lamang ito ng normal sleep cycle basta’t walang nararamdamang kahit anong sakit.

Sa buong maghapon stressed tayo dahil sa trabaho, kaya kailangan pabagalin natin ang ating kilos at pag-iisip upang marelax ang katawan bago matulog. Nakakatulong ang pagligo, pag-inom ng decaf na kape, at napatunayan na ang mahaba at malalim na paghinga mula sa tiyan ay nakakarelax rin.  Padilimin ang ilaw sa kwarto upang ipahiwatig sa katawan at sa utak na naghahanda na tayong matulog.

Mas malamang na dala ng mga babae sa pagtulog ang kanilang mga problema kaya mas hirap silang matulog ng mahimbing.  Huwag isipin ang stress sa pagtulog at ipagpabukas ang mga problema.

Kung maaari, huwag buksan ang mga mata.at huwag na huwag tumingin sa relos kapag nagising sa hatinggabi, dahil lalong nakaka-stress ito. Mag-deep breathing exercise at mag-concentrate sa mga bagay na nakakarelax.

Pagkalipas ng 15 minuto kung hindi pa rin makakatulog, lumipat ng kwarto o higaan ngunit iwasan ang maliwanag na mga ilaw upang hindi magising ng tuluyan.

Kung hindi pa rin makatulog subukan ang mga gawain na nakakarelax katulad ng pakikinig sa nga mellow music o gawin uli ang mga pre sleep routine.  Huwag magpumilit na matulog at hintaying antukin bago mahiga.

Ang maghimbing na pagtulog ay kalakip sa wastong formula ng kalusugan.

Ang Masamang Epekto ng Bunker Oil Spill

Top | Home

Ang bunker oil spill katulad ng nangyari sa guimaras ay talagang malaking disaster.  Hindi lang ito masama sa kapaligiran, napakasama rin nito para sa kalusugan. 

Ang bunker fuel ay langis na malapot at malagkit. Mas mura ito kaysa ibang uri ng langis panggatong.  Maaari itong lumitaw o lumubog depende sa kondisyon ng tubig.

Iwasan ang paghipo sa bunker oil lalo na kung may sugat o allergic sa mga produktong langis. Gumamit ng gwantes na hindi nalulusaw ng bunker fuel.  Magsuot ng damit na natatakpan ang mga braso at binti at hindi sumisipsip ng langis.  Gumamit ng bota o sapatos sa paglalakad sa lugar na may langis.  Hugasan kaagad ang bunker oil kapag dumikit sa balat.  Panatilihing bukas ang mga bintana kung may kalat ng oil sa loob o paligid ng baha.  Lumikas ng tirahan kung kailangan.  Kung magkaroon ng sakit sa balat dahil sa bunker fuel, huwag magpainit sa araw habang hindi pa ito gumagaling.

Maaaring maging sanhi ng ilang sakit ang paghawak o paglinis ng bunker fuel katulad ng sakit sa balat.  Ang pagkain ng mga isda o hayop na contaminated ng bunker oil ay maaaring maging sanhi ng diarrhea at iba pang sakit sa tiyan.  Ang usok at amoy nito ay nakakairita sa mata, ilong, bibig at baga.

Kapag nasunog ang bunker oil, malaking pinsala ito sa ozone layer na siyang sumasangga sa ultraviolet rays mula sa araw na sanhi ng kanser at global warming pati na ang El Niño.  Ang mga tanim at yamang dagat na tatamaan nito ay masisira o mamatay.  Ang mga paninirang ito ay malaking hadlang sa ekonomiya, turismo at kabuhayan ng mga tao sa lungsod na apektado.

Kaya kailangan na ang pamahalaan at pribadong sektor ay gumawa ng mga hakbang upang maiwasan ang sakuna sa mga lugar na mayroong imbakan ng bunker fuel o dinadaanan ng mga barkong may lulan nito.  Samantala, lahat ng magagawa ay gawin upang malinisan ang oil spill upang hindi ito kumalat pa sa mga karatig na lugar.

Kung mayroon tayong maitutulong kailangang kumilos na ngayon.  Tandaan na ang nakakasira sa ating kapaligiran ay tiyak na nakakasira rin sa ating kalusugan.

Ang Batang Autistic



Top | Home

Autism spectrum disorders o ASD ay isang grupo ng disability na nagsisimula bago mag-tatlong taon ang bata.  Panghabang buhay at walang gamot ang kondisyon na ito. Ang autism ay nangyayari sa lahat ng lahi at socio economic class.  Autism ang pangalawa sa pinakamadalas na developmental disorder, sunod ito sa mental retardation.

Ang nakapagtataka may mga autistic na severely challenged ngunit mayroon rin namang napakagifted.

Hindi parepareho ang sintomas ng autism. May mga palatandaan na malakas sa isa ngunit mahina naman sa iba. Sa larangan ng social skills ang autistic ay maaaring walang  interest sa kapwa. Ang iba naman ay hindi makatingin sa mata ng kausap at nais lamang na nag iisa.  Hindi niya nauunawaan ang damdamin ng iba at ayaw niyang magsalita tungkol sa kanyang damdamin.

Itinataya na 40% ng mga autistic ay hindi nagsasalita.  Ang iba nanan ay mayroong echolaliakung saan inuulit nila ang mga sinasabi sa kanila. Ang may ASD ay hindi alam ang ibig sabihin ng pagkaway, o baliktad ang pananalita.  Sinasabing “ako” kahit ang ibig sabihin ay “ikaw”.  Hindi nila nakokontrol ang lakas ng boses at hirap silang makinig sa kausap.

Ang mga autistic ay kakaiba ang paglaki sa ibang bata.  Ang mga normal na bata ay sabay ang development ng motor,cogntive at social skills.  Ang may ASD hindi  pantay ang development ng mga skills nila.  Maaaring mabagal ang pagdevelop ng kanilang language, social at cognitive skills ngunit mabilis naman ang kanilang motor skills.  Maaari silang magaling sa pag-solve ng computer problems at mga puzzles ngunit hindi mahusay magsalita o makipaglaro sa ibang bata.

May hinala na ang dahilan ng ASD ay interaction ng genetic at environmental factors. Maaaring may kinalaman ang mga nakain o nainom ng ina nang siya ay nagbubuntis.

Walang gamot ang autism.  Ang kailangan ay ang maagang pagtuturo o behavioral intervention upang matuto ang bata ng iba’t ibang kasanayan katulad ng pagsasalita, pakikitungo sa iba, pakikipaglaro at pangangalaga sa sarili.  May mga gamot din na makakatulong upang maibsan ang mga sintomas.

Prostate Cancer, Complications & Risk Factors



Top | Home

Kadalasan, ang prostate cancer ay mabagal ang paglaki. Ang posibilidad ng pagkamatay sa sakit na ito ay depende sa sumusunod:

• Ang general health ng lalaki 
• Ang edad noong magkaroon ng cancer 
• Ang grade at stage ng cancer. 

Iba-iba ang opinyon ng mga eksperto sa kung makakabuti at makakapagpahaba ng buhay ng lalaki ang paggamot ng localized prostate cancer o cancer na hindi pa kumakalat sa labas ng prostate.  Maraming lalaki na hindi ginagamot ang localized prostate cancer ang nabubuhay ng kasinghaba ng mga lalaking walang ganitong sakit.  Karamihan sa may prostate cancer ay hindi namamatay dahil dito, kung hindi dahil sa ibang sakit.  Marami rin namang lalaking may prostate cancer na napapagaling ng aggressive prostate cancer treatment. 
Ang prostate cancer ay maaaring kumalat sa pelvic lymph nodes,  buto, baga o  iba pang organs. May mga komplikasyon rin ito katulad ng:

• Baradong urinary bladder dahil sa tumor na dumidiin sa urethra.
• Panghihina at pangangayayat.
• Pananakit ng buto.
• Tumor o masses sa pelvic area at sa iba pang parte ng katawan.

Maaaring lumalala ang prostate cancer (risk factors) dahil sa:

1) Edad.  Mas dumarami ito habang tumatanda ang lalaki mula 50 anyos.  75% ng bagong prostate cancers ay nada-diagnose sa mga lalaking higit sa 65 years old. 90% naman ng mga namamatay dito ay ang mga lalaking mahigit sa  65 years old.

2) Family history. Kung mayroon siyang kamag-anak na lalaki na nagkaroon ng prostate cancer bago mag 55 anyos, katulad ng ama o kapatid, doble ang tsansang  magkaroon  din siya  nito.

3) Lahi. Mas mababa ang bilang ng prostate kanser sa mga lalaking Asyano kaysa mga puti o African-Amercian.

Ang iba pang risk factors ng prostate cancer ay ang sumusunod:

1) High-fat diet. Mas mataas ang mortality rate sa prostate cancer ng mga bansang may high-fat diet.

2) Hormones.  Ang high levels ng male hormone (testosterone) ay may kaugnayan sa prostate cancer.

3) Exposure to certain chemicals katulad ng mga nalalanghap mula sa usok ng  sigarilyo.                                                
Magpacheck-up ng maaga at alamin kung kayo ay may problema sa prostate.

Sa bawat isang libong bagong luwal na sanggol, 3 ang may kapansanan sa pandinig. Hindi pa kasama dito ang mga bata na nagkakaroon ng  problema sa tenga sa kanilang paglaki. Ang mga batang ito ay maaari nating tawaging mga binging anghel.

Iba’t iba ang uri ng hearing loss o pagkabingi. Ang mga ito ay: conductive, sensory, mixed at neural.  Sa conductive hearing loss ang problema ay ang transmisyon ng tunog mula sa outer ear o sa middle ear papunta sa nerves sa inner ear na tumatanggap ng tunog para dalhin sa parte ng brain na nag-iinterpret nito bilang tunog na maiintidihan natin. Ang halimbawa ng conductive hearing loss ay ang pagkabingi dahil sa pagbabara ng tenga dahil sa maraming tutuli.

Ang sensory hearing loss naman ay dahil sa may pinsala ang cochlea o mga butong maliliit sa loob ng tenga na nagta-transmit ng tunog sa hearing nerves.  Dito, madalas nagiging permanente ang pagkabingi.  Dahil kakaunti o hindi nakakarinig ang mga batang may pinsalang ganito, hindi sila matututong magsalita. Ang neural hearing loss naman ay dahil sira ang connecting nerve sa pagitan ng cochlea at ng utak. Dahil dito ang sound o tunog ay hindi makarating sa utak at wala tayong marinig.

Ang pagkabingi ay maaaring dahil sa may mga parte ng tenga na hindi nabuo o napinsala nang ang bata ay nasa sinapupunan pa lamang o habang ito ay isinisilang.  Maaari ring maging dahilan ng pagkabingi ang mga sumusunod:  tubig o impeksyon sa middle ear, brain infection katulad ng meningitis, head injury, at madalas at matagal na exposure sa sobrang malalakas na tugtugin o tunog.

Maraming bata ang nagkaka-ear infection at nagiging dahilan ito ng pagkabingi.
Ang mga batang pinaghihinalaang may problema sa tenga ay kailangang dalhin sa espesyalista na makapaglalapat ng wastong diagnosis at treatment.

Ang paggamot sa pagkabingi ay depende sa klase ng hearing loss at kung gaano kalala ito. Kung kinakailangan, magmumungkahi ng operasyon ang espesyalista. Madalas, ang hearing aid ay nakatutulong upang bumuti ang pandinig ng mga batang ito.

Kung  hindi pa rin malunasan ang pagkabingi ng isang bata, sila ay maaaring ipasok sa mga special schools na magtuturo ng ibat-ibang paraan ng pagko-communicate katulad ng sign language o kaya lip reading.

Huwag kayong mawalan ng pag-asa kung mayroon kayong binging anghel sa pamilya.  Lumapit sa inyong doktor at isangguni kung ano ang dapat gawin at kung saan o sino ang inyong espesyalistng maaaring konsultahin. Maaari rin kayong magtanong sa departamento ng ears, nose and throat sa Philippine General Hospital o sa Philippine Children’s Medical Center.

Ang pamimingi o hearing loss ay isa sa karaniwang problema ng mga matatanda.  Thirty three percent (33%) ng 60 years old at halos kalahati o 50% ng mga 75 years old and above ang mayroon nito.  Kung minsan nawawala lamang ang pandinig sa high pitched sounds o matitinis na tunog ngunit ang iba naman ay nagiging bingi ng lubusan.

Ang pamimingi ay may dalawang antas: ang nagagamot o conductive hearing loss at ang sensorineural o permanent hearing loss. 

Presbyacusis ang tawag sa pangkaraniwang pamimingi ng katandaan.  Unti-unting lumilitaw ito habang ang tao ay tumatanda.  Ang ibang kadahilanan ay heredity, prescription drugs, mga sakit at impeksyon sa tenga o sa utak, pagkabugbog sa ulo, altapresyon, at matagal na exposure sa malalakas na ingay.

Ang isa pang laganap na hearing problem ng mata tanda ay ang tinnitus.  Ang mga palatandaan nito ay ringing, hissing o roaring sounds sa loob ng tainga. Kadalasan ito ay sanhi ng katandaan, exposure sa malalakas na ingay at ilang uri ng gamot.  Ang tinnitus ay sintoma na maaaring kasabay ng pamimingi o di kaya palatandaan ng ibang problema katulad ng mga allergy at sakit sa puso at ugat.  Ang tinnitus ay maaaring maramdaman ng minsan lamang ngunit karaniwan ito ay nagpapaulit-ulit.

Kadalasan ang mga taong mahina ang pandinig ay ayaw umamin sa kanilang kapansanan.  Kung minsan nade-depress sila at ayaw makihalubilo sa iba.  Napagkakamalan tuloy silang confused, unresponsive o hindi kaya uncooperative iyon pala ay hindi lamang sila makarinig ng mabuti.

Ang hearing problems na pinababayaan at hindi ginagamot ay tiyak na lalala.  Kung may hearing problem kayo pumunta sa inyong ear specialist.  May mga paraan  na makakatulong katulad ng hearing aids, special training, mga gamot o kung kailangan, operasyon.

Arugain ang inyong mga matatanda na hindi makarinig.  Malaking bagay ang inyong suporta at pagmamahal.

Heimlick Maneuver for Adults or in General

Top | Home

“Laging handa”. Hindi lamang dapat ito sa mga boy at girl scouts. Lahat tayo ay dapat handa sa mga emergency katulad ng may nalulunod, nasusunog, nasusugatan, nababalian, hinihimatay, inaatake sa puso o nabibilaukan at hindi makahinga, lalo na kung may nanganganib na buhay at walang doktor o espesyalista na makakasaklolo kaagad.

Isa sa mga dapat nating malamang emergency measures ay ang heimlich manuever. Paraan ito upang maalis ang isang nakabara, katulad ng piraso ng pagkain sa lalamunan ng  isang tao.

Sa heimlich manuever,  pinipisil pataas ang diaphragm upang umubo ang biktima. Ang hangin ay napupuwersang palabas mula sa baga hanggang matanggal ang  nakabara sa lalamunan.

Ganito ang paraan:
 
Habang nakatayo ang biktima, tumayo sa likod niya at likumin ang baywang . Gawing kamao ang isang kamay na nakapasok ang hinlalaki sa loob nito. Ilagay ang kamao sa sikmura sa ilalaim ng tadyang sa itaas ng pusod.  Itakip ang kabilang kamay sa kamao, sabay diin nito pataas sa sikmura ng biktima. Huwag diinan ang tadyang at baka mabali ito, ang pressure ay dapat nasa kamay at kamao lamang. Ulit-ulitin ang pagdiin hanggang matanggal ang bara.

Kung hinimatay ang biktima o kung ang tumutulong ay hindi malilikom ang baywang ng biktima, ito naman ang paraan:

Pahigain ng patihaya ang biktima. Harapin ang biktima nang paluhod sa bandang baywang nito. Ilagay ang palad ng isang kamay sa sikmura sa ilalim ng tadyang sa itaas ng pusod. Gamitin ang bigat ng katawan at diinan ng pataas ang sikmura ng biktima. Ulit-ulitin ito hanggang lumabas ang bara. Kung hindi magising ang biktima gawin ang cardio pulmonary resuscitation o cpr. Habang ginagawa ang heimlich manuever o cpr, magpatawag na ng doktor o ambulansya  at dalhin kaagad ang biktima sa hospital.  Huwag tapikin sa likod ang biktima. Nakasasama pa ito.        Mag-ingat sa lahat ng uri ng aksidente.

Depression in the Elderly

Top | Home

Kadalasan, ang mga sintomas ng depression sa matatanda ay hindi masyadong nahahalata.  Kahit ang mga kasama sa bahay ay hindi alam na depressed pala si lolo o lola.   Minsan, ang pagkawala ng gana sa pagkain lamang ang napupuna at madalas itong hindi pinapansin ng pamilya.  Hindi ito nakikita bilang sintoma ng depression.

May  mga iba pang maaaring palatandaan ng depression sa matatanda na dapat nating malaman.  Ito ay ang mga sumusunod:
 pamamamayat o biglang pagtaba;

• hindi makatulog o sobra pagtulog;
• walang sigla; malungkot o irritable;
• pagkawala ng interes sa dating gawain;
• pagsasabing wala na siyang silbi;
• at kung misan nagsasabi silang gusto na nilang mamatay.

Kung ang mahal ninyo sa buhay ay may ganitong mga palatandaan, kailangang kumonsulta kaagad sa inyong doktor dahil maaaring magamot ito.  Bago natin akalain na ito ay bahagi lamang ng pagtanda siguraduhin nating hindi ito depression o isang medical condition na maaaring malunasan.

Karaniwan, ang mga matatanda ay may iniinom na mga gamot para sa puso, arthritis at blood pressure na maaaring maging dahilan ng katamlayan.  Maaaring resulta din ito ng mga ibat-ibang sakit katulad ng thyroid disease, urinary tract infection o anemia.

Kung ang ating matanda ay may depression, ang unang step ay counseling.  Kadalasan may mga volunteer counselors ang mga simbahan o other religious organizations.  Kung ito’y hindi epektibo, kailangan makipagkita siya sa isang psychologist o  psychiatrist at maaaring mabigyan din siya ng kaukulang gamot.

Alalahanin na ang depression ay nagagamot.  Sa darating ng mga araw ng pasko malimit na nagkaka-roon ng depression ang mga matatanda.  Regaluhan ninyo sila ng pamaskong handog sa pamamagitan ng pagkilala at paggamot ng kanilang problema.

Holiday Blues

Top | Home

Ang holiday season katulad ng  pasko at bagong taon ay panahon ng family reunion, parties at kung ano pang salu-salo.  Panahon ng kasayahan at kaligayahan. Ngunit may mga taong tinatamaan ng tinatawag na holiday blues, o depression at tension.

Marami ang mga dahilan: 

• pagkapagod,
• mga unrealistic expectations,
• kakulangan sa pera,
• kalungkutan dahil sa hindi makakasama ang mga mahal sa buhay.
• stresses dala ng labis na activities tulad ng shopping, parties, family reunions at pagaasikaso sa mga panauhing bahay.

Kung minsan and nagiging manifestation ng depression at stress ay pisikal, tulad ng sakit ng ulo at panghihina.  Di kaya, labis na pag-inom at pagsisigarilyo, sobrang kain, at problema sa pagtulog.

May mga paraan upang maiwasan ang depression at tension sa panahon ng pasko:
.

• Huwag maghangad ng mga bagay na mahirap abutin  o marating.
• I-organize ang inyong mga schedule, gumawa ng listahan ng mga kailangan at  nais gawin, at huwag pilitin ang hindi ninyo kaya.

Hindi nawawala ang  kalungkutan o pangnungulila dahil pasko.  Bagkos ay lumalala ang mga ito kung hindi tayo gagawa ng paraan para hindi tayo masyadong maapektuhan.

• Huwag masyadong isipin ang mga nakalipas at huwag ihambing ang kasalukuyan sa sinasabing “good old days”.
• Tumulong sa ibang nangangailangan. Pwede tayong mag-volunteer na mag-caroling sa mga ospital at ampunan o magdala at magbigay ng pagkain sa mga kababayan nating sawing-palad.
• Pakinabangan ang mga kasayahang walang gastos, tulad ng pag-iikot upang tingnan ang mga christmas decorations, mag-window shopping kasama ng inyong mga pamilya at mahal sa buhay
• Tandaan na ang labis na pag-inom ng alak ay magpapalala ng inyong depression
• Subukang ipagdiwang ang holidays sa bagong pamamaraan
• Makipag-ugnayan sa mga kamag-anak at kaibigang malaon ng hindi nakikita o nakakausap.  Ang pasko ay panahon nang pagpapatawad, hindi lamang ng ibang tao kundi ng sarili nyo.
• Maglaan ng panahon para sa sarili.  Ang hindi kayang gampanan ay huwag gampanan.  Mas importante ang palagay ang loob kaysa sa maraming decorasyon sa bahay at maraming pagkain sa hapag.

Headache 

Top | Home

Lahat tayo ay nagkaka-headache o sakit ng ulo, ngunit may mga taong nagdudusa ng husto dahil dito.

Dalawang uri ang headache – primary at secondary.

• Primary headache – kasama ang migraine, cluster headache at tension headache.

• Secondary headache - sakit ng ulo na ang sanhi ay mga ibang problema sa ating katawan katulad ng tumor sa utak or kaya sakit ng ulo kasabay ng flu.

15% ng mga tao ay nakakaranas ng migraine at higit sa kalahati ay mga babae.  Ang sakit ng ulo na ito ay pangkaraniwang tumatagal ng 4 - 72 hours.

Maraming uri ang migraine. 

• Common migraine, kung saan ang matinding sakit ng ulo ay sinasabayan ng pagsusuka, sensitivity sa liwanag, ingay at masasangsang na amoy tulad ng pabango.  Ang may migraine na ganito ay nagiginhawahan sa pagtigil sa isang madilim at tahimik na lugar. 

• Classical migraine, nagkakaroon muna ng linagnag o aura bago magkaroon ng lahat ng sintomas na nabangit na natin sa common migraine. Nakakapansin sila ng blind spots, flashing or zigzag patterns of lights sa kanilang paningin mga 15 minutes hanggang isang oras bago sumakit ng tuluyan ang ulo. Kung minsan, nagkakaroon lang ng aura ang tao at hindi na ito natutuloy sa sakit ng ulo.

• Abdominal migraine, madalas nararanasan ng mga bata. Kaunti lang ang sakit ng ulo  ngunit meron itong kasamang matinding sakit ng tiyan.

• Hormonal migraine, may kinalaman sa pagdating ng kanilang menstrual period. Karaniwan, aatakihin  sila ng migraine mga dalawang araw bago o matapos ang kanilang regla.

• Ocular migraine na  kapag umaatake ay lumiliit ang lawak ng paningin ng ilang minuto. 

Tunghayan naman natin ang cluster headache. Napakatindi ang sakit ng ulong ito. Tumatagal ito ng i5 minutes to three hours at maaring magpaulit-ulit ng hanggang walong beses sa isang araw, for 6 to 8 weeks. Pagkatapos bigla na lang mawawala at uulit lamang after many years.

Ang huli nating tutunghayan ay ang tension headache.  Ito ay mararamdaman sa mga sentido. Di kaya, ang sakit ay parang binibigkis ang palibot ng ulo. Kadalasan kaugnay ito ng stress o anumang problema na nakakabagabag sa isang tao.

Holiday Eating

Top | Home

Pasko, pasko, pasko na naman.  Pinakahihintay na panahon sa buong taon. Simbang gabi, pagtitipon, kainan at inuman.  Handaan sa bahay, sa mga kaibigan, pati sa opisina.

Magsaya tayong lahat ngunit ingatan natin na hindi tayo magmalabis sa ating pagkain, pag-inom, pagpupuyat at pagpapagod.  Kung hindi, magkakaproblema tayo sa ating kalusugan lalo na sa ating timbang.

Narito ang ilang mga payo para sa lahat.

• Huwag pumunta sa salu-salo nang gutom.  Mahirap magdesisyon tungkol sa kakainin kung sobra ang inyong pagkagutom.  Kumain ng kapirasong prutas bago tumulak upang maiwasan ang pagmamatakaw.
• Huwag kumain ng labis o ng makasasamang pagkain para lamang mapagbigyan ang nag-imbita.  Pagpinipilit kayo, tumanggi ng maayos.  Ipagtapat na masama sa iyo ang isang pagkain o nagdidieta kayo.
• Piliin mabuti ang kakainin.  Ang pasko ay minsan lamang sa isang taon kaya’t kumain ng mga pagkaing pampasko ngunit katamtaman lamang.
• Lumayo ng bahagya sa hapag lalo na kung buffet ang handaan.  Masmadaling ilagan ang magpaulit-ulit sa pagkuha ng pagkain kung medyo malayo kayo dito. Pagkatapos  kumain, ibaba kaagad ang walang lamang pinggan upang maiwasan na kumuha uli ng pangalawang serving.
• Grabe ang dami ng mga inumin kapag pasko, lalo na ang alak.  Ang alcohol ay puno ng calories at nakakasira sa ibat-ibang  organs ng katawan.  Mag-enjoy but in moderation.
• Lalong maraming nakain at nainom, lalong kailangan ang ehersisyo.  Nakakatulong ito upang labanan ang stress at nakakatunaw ng extra calories na dala ng sobrang pagkain at alcohol.

Ipagdiwang natin ng wasto ang pasko.  Kasama dito ang pag-aalaga sa ating katawan at kalusugan para handa na naman tayong ipagdiwang ang pasko sa susunod na taon.

Alcohol and Heart Disease: Other Disease and Alcohol Dependence

Top | Home

Ang atay ay isa pang organ na malalang naaapektuhan ng alcohol. Kapag busy ang atay sa pagtunaw nang alcohol, hindi na nito nagagawa ang kanyang ibang normal functions. Ang sobrang alcohol ay nakakalason sa mga liver cells at nagdudulot ng permanent damage. Kapag lumaon ang tao ay maaaring makaroon ng cirrhosis sa atay. Ito ay pagkakaroon ng scarring, fat clogs at impaired blood flow papunta sa atay. Iisa lang ang ating atay at ang failure nito ay siguradong magdudulot ng malalang sakit at kamatayan kung hindi maaagapan.

Bukod sa mga sakit, ang sobrang pag-inom ay may masamang epekto sa ating judgement, puwedeng maging sanhi ng domestic violence, aksidente habang nagmamaneho o nagta trabaho at iba pa. Hindi lang makasasama ang alcohol sa taong umiinom, maaari din itong maka-apekto, emotionally o financially sa pamilya niya.

Ang mga sumusunod na tanong ay isang screening test para ma-assess natin ang ating drinking habits. Ang mga tanong na ito ay hindi naglalayon na maging basehan ng diagnosis o recommendation o treatment. Subukan nating sagutin ito ng oo o hindi.

1. Pakiramdam mo ba na ang pag-inom ng parehong dami ng alak ay hindi na nakapagbibigay ng dating epekto sa iyo? Kinakailangan mo bang uminom ng mas marami upang maramdaman ang dating epekto ng alcohol sa iyo?

2. Kung hindi ka ba iinom ng alak ng ilang araw, mararamdaman mo ba ang sumusunod; pagsusuka… panginginig… pamamawis… pagbilis ng pulso o pintig ng puso… hallucinations o pagkita o pagdinig ng mga bagay na hindi nararamdaman ng iba… pagiging nerbiyoso at matatakutin…balisa at pagkakaroon ng kumbulsyon?

3. Napapansin mo ba na lumalakas at tumatagal ang pag-inom mo ng hindi mo sinasadya?

4. Sinubukan o ginusto mo na bang bawasan ang iyong iniinom pero hindi mo kaya?

5. Napapansin mo ba ang sarili mong masmatagal maka-recover sa epekto ng alak?

6. Mas pinipili mo bang uminom kaysa gumawa ng ibang hobbies, interests at magtrabaho?

7. Patuloy ka pa rin bang umiinom sa kabila ng pagka-pahamak dahil dito ng iyong pamilya at kabuhayan?

Ang taong sumagot ng oo sa tatlo o higit pang katanungan ay pinapayuhang kumonsulta sa doctor, sa psychologist, sa counselor o kaya ay sa religious advisor para malapatan ng lunas ang kanyang problema sa pag-inom.  

Water Overload

Top | Home

Kailangan ng ating katawan ng tubig upang gumana ito ng maayos. Water is part of all our body cells including the blood at kailangan ito para sa tamang pagdaloy ng dugo at pagdala ng nutrients, at sa pag-alis ng dumi sa lahat ng parte ng ating katawan. Bukod dun water is something that keeps our body cool. Pero sabi nga nila too much of a good thing is bad, so kung sobra ang intake natin ng tubig ang tawag dun ay over hydration.

Paano nakakasama ang overhydration o pag-ooverload ng tubiog sa katawan?

Minsan sa sobrang bilis ng ating water intake hindi makahabol ang ating kidneys sa pagpoproseso ng tubig. Kapag nangyari ito, magkakaroon tayo ng tinatawag na water intoxication na maaaring pagmulan ng ating pagkahilo, panghihina o pwede rin tayong maging comatose. Over hydration can lead to wetting accidents lalong lalo na sa mga matatanda dahil napupuno masyado ang pantog at nawawalan ng kontrol sa pag-ihi. Alalahanin natin na ang tubig ay nasa lahat ng pagkain din, tulad ng gulay, kanin, pasta at tinapay. Nasa sabaw din ito, gatas at beverages tulad ng sofdrinks at juice. Kaya minsan nao-overload ng tubig ang ating katawan.

On the otherhand, pagkauhaw ang building warning system na nagsasabi na kailangan ng ating katawan ng tubig. If you engage in extraneous exercise kailangang uminom ng tubig upang maagapan ang pagkawala nito dahil sa pagpapawis. Kapag nasa labas kayo at nakabilad sa araw kailangang damihan ang inyong fluid intake para hindi tayo madehydrate. Kaya uminom ng tubig kapag nauuhaw.

Reflexogy, foot spa, foot massage, accupressure, ang dami! May bisa ba talaga ang  mga ito?

Ayon sa proponents nito ang reflexology ay zone therapy, kung saan ang bawat bahagi daw ng katawan ay may koneksyon sa kamay at paa. Kapag pinisil ang iba’t ibang parte ng paa o kamay, may therapeutic effect raw ito sa ibang bahagi ng katawan. Sabi nila ang katawan daw ay hati sa sampung longitudinal zones, tiglilima sa bawat panig. Naniniwala sila na ang bawat organ ay represented sa kamay at paa kaya maaari daw madiagnose  ng reflexologist ang ibat ibang sakit sa pagpisil lamang ng kamay at paa.

Dagdag pa nila na  ang pagpisil at pagmamasahe ng mga wastong bahagi ng kamay at paa ay magpapaganda ng daloy ng dugo, energy, at nutrients sa katumbas na parte ng  katawan kaya gagaling ang sakit sa mga bahagi na iyon.

Ang reflexology raw ay naglilinis ng toxins, pinalalalakas ang sirkulasyon, pinagagaling ang sakit sa tenga, anemia, kombulsyon, almoranas, pagkabingi, pagkakalbo, emphysema, prostate problem, etc.  Naku napakahaba ng listahan.  Bago ko makalimutan nakaka relieve din raw ito ng stress, sabi pa nila.

Biro ninyo ang lahat ng benepisyo na ito sa halaga ng pailan-ilang reflexology sessions lamang?  Kung gagamitin lamang natin ang konting pag-iisip halatang halata na napaka-outrageous ng mga claims tungkol sa benepisyo ng reflexology, di ba?  Hindi na kailangang pagaksayan pa ito ng panahon upang sayasatin.

Ang totoo lamang sa nabanggit na claims ay nakakarelax ang reflexology katuad rin ng pangkaraniwang masahe.  Maliban diyan huwag kayong maniwala na nagagamit ito sa pagdiagnose o kaya nitong gamutin ang halos lahat ng uri ng sakit.
 
Ang reflexology ay hindi kinikilala ng batas kaya hindi kailangan ng pormal training o lisensya upang magpraktis nito.

Kaya ang masasabi ko lang sa inyo huwag kayong paloko.  Kung magpapa-reflexology man kayo mag-enjoy na lang kayo sa relaxation na dulot nito. Tapos ang kwento.

Ang flu vaccine ngayon ay epektibo lamang sa human flu at hindi sa bird flu. Ngunit importante pa ring magpa-flu vaccine  dahil mapipigilan nito ang pagsasama ng human at bird flu virus na siyang magiging umpisa ng paglabas ng bagong strain of flu virus na maaring lubos na mapanganib.

Dapat ay hindi kayo magkaka-flu kung kayo ay nabigyan ng flu vaccine.  Pero kung minsan ang nabakunahan na ay nagkaka-flu pa rin.  Mangyari man ito, ang mararamdaman ninyo ay mild symptoms lamang at higit na mababawasan ang mga flu-related complications katulad ng pneumonia, heart attack at stroke. Ang mga matatanda ay madaling kapitan ng mga kumplication na ito kaya mahalagang mabigyan sila ng flu vaccine.

Walang makakapagsabi kung gaano katindi ang darating na flu bawat taon. Dapat magpaba-kuna lalo na ang mga nasa high-risk groups kagaya ng: mga baby hanggang 2 yrs old; mga 60 years or older; mga may asthma, diabetes, sakit sa puso, at sakit sa baga; mga buntis; mga nakatira sa mga orphanages at homes for the aged; mga workers sa health facilities na may contact sa pasyente; at mga yaya ng baby.

Magpabakuna taun-taon dahil nagbabago ang flu virus taun-taon. Ang bakuna noong naka-raan ay sinadya para sa virus ng taon na iyon. Mayroong komite ang world health organization na nag-aaral kung anong virus ang magiging laganap sa isang taon. ito ang basehan ng kaukulang vaccine na gagawin ng mga drug companies.  Mga dalawang linggo bago ume-pekto ang vaccine. magpabakuna mula september hanggang november kung huli man kayo ay  pwede pa rin.  Dahil ang flu season ay hanggang marso pa.  Huwag magpabakuna kung allergic kayo sa itlog ng manok, sa mga nakaraang flu shots at kung mayroon kayong lagnat. During flu season palaging maghugas ng kamay; iwasan ang mga crowded na lugar; at huwag ilagay ang kamay sa mata, ilong o bibig.

Nightmare/Bangungot



Top | Home

Bata man o matanda, lahat ay nakakaranas ng nightmare o bangungot. Mga masasamang panaginip na nakakagising sa tao at nagdudulot ng pagkabalisa at nerbyus.  Ang  mga kahulugan ng nightmare ay mahirap intindihin.  Kakaiba ito sa normal nating pag-iisip kapag tayo ay gising.

Ngunit maaaring may kapakinabangan rin ang nightmare dahil may ipinahihiwatig itong mensahe na may problema tayong kailangang harapin.

Ang mga importanteng pangyayari sa buhay katulad ng pag-aasawa, paghihiwalay, o pagbubuntis ay maaaring magdulot ng bangungot. Ganon rin ang ilang pagkain at mga gamot sa depression at anxiety.  May hinala na ang Vitamin B-6 at melatonin ay trigger rin ng nightmare.

Makakatulong ang ilang simpleng pamamaraan upang malabanan ang bangungot maliban na lamang kung ang sanhi nito ay isang traumatic experience dahil  professional help ang kakailanganin dito.

Isaisip ang four R’s:

Reassurance.  Kausapin ang binangungot upang mapalagay ang loob niya.

Rescripting.  Subukang baguhin at gawing mas maganda ang ending ng istorya ng nightmare.

Rehearsal.   Kung ang bata ay masyadong balisa dahil sa kanyang masamang panaginip, baguhin ang istorya ng kanyang nightmare at bigyan ito ng magandang ending.

Resolution   Kapag naiintindihan na ng bata kung ano ang kinalaman ng mga panaginip sa kanyang buhay, kusa na lang itong mawawala.

Ito pa ang mga dagdag na tips para maiwasan ang nightmare:

* Kapag inaantok na, paalalahanan ang sarili na pagandahin ang ending ng panaginip.

* Maghanda ng lapis at papel at kapag nagising ay isulat ang mga bagay o images na
       napanaginipan

*  Gumamit ng tone alarm at hindi radio alarm

*  Ikwento ang inyong nightmare bilang paraan ng pagbabawas ng tension.

Ipagpatuloy ang ibat ibang paraan sa pagsugpo sa mga masasamang panaginip hanggang sa tuluyang mawala ang mga ito.

Insomnia

Top | Home

Kung nahihirapan kang matulog; madalas kang magising at nahihirapang matulog muli, masyado kang maagang magising at hindi refreshed paggising, mayroon kang insomnia. Ang resulta ng insomnia ay ang pagka-antok, pagkapagod, kakulangan ng concentration at irritability. Mas madalas ang insomnia habang tumatanda ang tao.

Dalawang uri ang insomnia: primary insomnia na hindi nagmumula sa ibang sakit; at secondary insomnia na sanhi ng ibang kondisyon katulad ng problema sa kalusugan, sakit, alcohol, depression at iba pa.

Acute insomnia ang tawag kung pangmadalian lamang ito. Chronic insomnia kung pangmatagalan ito at kung pawalawala intermittent insomnia aang tawag dito.

Ang mga dahilan ng acute insomnia ay stress, katulad ng pagkamatay ng minamahal, paglipat ng tirahan o pagkawala ng trabaho, sakit; ingay, extremes in temperature, jet lag, at pagbabago ng shift sa trabaho. Kung ang tao ay may insomnia tatlong gabi sa isang linggo sa loob ng isang buwan mayroon siyang chronic insomnia.  Kadalasan sanhi ito ng depression, stress o masakit na katawan.

Kung mayroon kang insomnia komunsulta sa iyong doktor upang malaman ang pinagmumulan nito.  Maaaring papuntahin ka niya sa sleep center kung kailangan.

Ang acute insomnia ay maaaring gamutin ng mga bagong gamot na minimal ang side effects dahil ang side effects ng sleeping pills ay problema rin kaya kailangang mag-ingat sa paggamit nito. Ang treatment ng chronic insomnia ay nakasalalay sa pakilala ng pinagmumulan ng hindi pagkakatulog. Ang treatment ay maaaring kombinasyon ng mga gamot at behavioral therapy.

Malaki ang magagawa ng good sleeping habits upang maiwasan o magamot ang insomnia.  Matulog at magising sa takdang oras bawat araw, iwasan ang cat naps upang antukin ng maaga; iwasan ang caffeine, nicotine, at alcohol, mag exercise regularly tatlong oras bago matulog, huwag kumain ng marami bago matulog.  Tiyakin na komportable ang tulugan, tahimik, madilim at wasto ang temperatura.  Kung nasisilaw gumamit ng sleeping mask.  Kung naiingayan gumamit ng ear plugs, magrelax bago matulog.  Magbasa, makinig sa mellow music o maligo.  Kung hindi kaagad makatulog tumayo at gumawa ng ibang bagay na hindi masyadong stimulating.  Huwag mahiga at mag-isip ng mga problema, gumawa ng listahan ng mga gawain upang marelax.

Napakahalaga ng mahimbing na pagtulog sa ating kalusugan.

Ang ating mga cells ay nagmu-multiply dahil kailangan ito upang tayo’y manatiling malusog.  Normally, maayos ang prosesong ito.

Ang problema kung minsan patuloy ang production ng cells kahit hindi na ito kailangan. Kaya ang sobrang cells ay nagiging isang mass, bukol o tumor.

Ang  tumor ay maaring benign o malignant. Ang benign tumor ay hindi cancerous. Kadalasan inaalis lamang ito at maaaring hindi na umulit. Ang malignant tumor ang siyang cancerous.  Hindi normal ang mga cells ng malignant tumor at dumarami ito nang walang control. Nasisira tuloy ang mga katabing tissues pati mga maseselang body organs kagaya ng baga, atay, utak at iba pa.

Komplikado ang mga factors na dahilan ng kanser. May kinalaman ito sa heredity, diet, kakulangan sa physical activity, pati rin sa mga nakalalason na mga chemicals at substances.

Ngunit ang mga tiyak na pinagmumulan ng cancer ay ang mga sumusunod:

Paninigarilyo:  Walumput lima sa bawat isandaang kaso ng lung cancer ay dahil sa smoking. Sanhi rin ito ng kanser sa bibig, lalamunan,  pancreas at gall bladder.
Sobrang pag-inom ng alcohol:  Ang malalakas uminom ay mas malamang magkaroon ng cancer sa bibig, lalamunan, atay at breast cancer.
Maling diet: Malaki ang kinalaman ng diet sa kanser lalo na sa bituka at mga reproductive organs katulad ng ovary, uterus at iba pa.
Mga chemicals at iba pang substances:  Ang  mga chemicals, metals, pesticides, asbestos, nickel, cadmium, uranium, radon, vynil chloride, at benzene ay kilalang mga carcinogens.

Mahirap maiwasan o mapigil ang kanser. Ang mahalaga ay kilalanin ang mga risk factors, gawin ang wastong pag-iwas. Tumigil sa paninigarilyo, huwag uminom ng labis, kumain ng healthy diet, umiwas sa mga cancer causing metals, chemicals,  at carcinogenic substances at mag exercise .

Napakaimportante ang early detection at tamang treatment  kaya komunsulta kayo sa inyong doktor regularly.

Ang colon cancer ay pang-anim sa mga babae at pampito sa mga lalake sa talaan ng kanser dito sa atin.  Noong 1998 mahigit sa 1,500 ang namatay sa sakit na ito.

Ang colon cancer ay lalong madalas kapag mahigit na sa limampung taon ang gulang ng isang tao.  Ang sakit na ito ay maaaring sanhi ng mga sumusunod:  family history, mga inflammatory na sakit sa bituka, at polyps sa colon mismo.  May hinala na may kinalaman rin dito ang diet na mataas sa fat at kulang sa mga whole grains, prutas at gulay.

Mag-ingat kapag may nahahalata kayong pagbabago sa inyong pagdumi katulad ng paulit-ulit na diarrhea, o constipation, lalo na kung may kasamang abdominal discomfort, pangangayayat, anemia, at dugo sa dumi.

Hindi madaling ma-diagnose ang colon cancer dahil sa wala itong masyadong sintomas, ngunit may mga screening method na maaaring maka-diskubre ng maaga sa cancer na ito katulad ng Barium Enema at Colonoscopy, isang paraan upang masilip ang bituka sa pamamagitan ng maliit na teleskopyo. Ang screening na ito ay iminumungkahi sa mga taong lampas na ng 50 anyos.

Dahil ang sintomas ng colon cancer ay katulad rin ng ibang karaniwang sakit sa bituka, kadalasan ito ay napagkakamalang isang benign na problema lamang.  Dahil dito, bago pa malapatan ng tamang paggamot, kumalat na ang kanser.

Tandaan na ang maagang pag-diagnose at pag-opera sa kanser na ito ang makakatulong sa matagumpay na paggamot dito.

Ang cancer of the cervix o cancer ng kwelyo ng bahay bata ay pinaka karaniwang cancer ng reproductive organ ng kababaihan.  Ninety nine percent (99%) ng cancer na ito ay nagmumula sa sexually transmitted virus na tinatawag na human papilloma virus o  HPV.  HPV can spread through skin to skin contact at lubha itong nakakahawa sa panahon ng pagtatalik.  Kung kayat mahigit sa 70% ng sexually active young adults ay mayroon nito.  Sa kasamaang palad, hindi lubusan ang proteksyon na idinudulot ng paggamit ng condom.

Nakakaalarma ba?

Sa kabutihang palad, karamihan ng HPV infections do not lead to a pre cancer o cancer of the cervix.  In adolescence and early adulthood, most of the HPV weaken and disappear after 3 years.  At ang cancer of the cervix sa mga kababaihan under age 19 ay hindi malimit.  Upang maiwasan ang sakit na ito inirerekomenda na ang mga babae at ang kanyang partner ay maging tapat sa isa’t isa.  Stick to one lang.  Kasi mas malaki ang risk na mahawa at magkaroon ng HPV kapag marami ang sexual partners.

Para malaman ng babae kung mayroon siyang HPV infection o cervical cancer, kailangan niyang magpa papsmear test.  Para sa mga babaeng 21 hanggang 30 years old at sexually active, kailangan siyang magpa papsmear  taon-taon.  Kung over 30 naman kayo at may 3 taon nang nakalilipas na regular ang inyong papsmear test, gawing every 3 years na lamang ang pagpapa papsmear.

Tandaan na ang cancer of the cervix ay sexually transmitted disease.  Pinaka karaniwang kanser nga ito ng kababaihan ngunit pinakamadaling iwasan at gamutin kung naaagapan sa unang stages ng sakit.

Dito sa atin, alam ba ninyo kung alin sa mga cancer ang mas nakamamatay?
Breast cancer? Colon cancer? O prostate cancer? Ang tamang sagot  ay lung cancer.

Mas marami nga ang nagkaka breast  cancer ngunit ang survival rate nila ay 85%.  Sa kabilang dako 90% ng mga may lung cancer ay namamatay sa loob ng dalawang taon. Pagsama samahin man ang lahat na namamatay sa breast, colon at prostate cancer, mas marami pa rin ang namamatay sa lung cancer. Ganito kalubha ang sakit na ito.

Ang siste mo diyan, alam ng lahat na halos 100 percent ng lung cancer ay preventable at alam rin ng lahat kung papaano - stop smoking! Dahil 80%  ng lung cancer ay sanhi ng smoking.

Kung alam natin na ang lung cancer ay nakamamatay at ang pangunahing sanhi nito ay ang cigarette skoking, bakit marami pa rin ang hindi tumitigil sa paninigarillo?  Ang pangunahing dahilan ay ang nicotine addiction, ngunit may iba pang sanhi katulad ng fear of failure o hindi paniniwala na sila’y magkakakanser. Totoo na mahirap tigilan ang paninigarilyo ngunit with a strong commitment hindi imposible ito.   

Sa umpisa, maaaring walang sintomas ang lung cancer at maaaring hindi ito makita sa x-ray.  Ang masama pa, kapag lumabas na ang mga sintomas, kadalasan advanced na ang cancer.

Ang mga sintomas na ito ay ang sumusunod: ubong hindi naalis, pagdura ng dugo, pamamaos, paulit-ulit na impeksyon sa baga tulad ng bronchitis at pneumonia, pamamayat at panghihina at pagkapagod.

Maliban sa smoking na siyang number one risk factor ng lung cancer, maaari ring dahil ito sa passive smoking o paghitit ng usok ng sigarilyo ng ibang tao, at exposure sa radiation, pollution, asbestos at arsenic. 

Ang kasabihan na “laughter is the best medicine”.ay  mukhang may katotohanan. Base sa research na ginawa ng University of Maryland School of Medicine. Napag-alaman  na ang pagtawa ay nakakabuti sa kalusugan lalo na sa puso.

Pinag-aralan ng mga researchers kung ano ang nangyayari sa blood vessels ng mga kasali sa study habang nanonood sila ng mga  nakakatawa at nakakatense na mga pelikula.  Napag-alaman nila na ang blood flow ay tumataas ng 22% pagtumatawa ang mga study participants at bumababa ng 35% kapag tense ang mga ito.

Kaya pinapayo kong manood kayo ng mga masasaya at nakakatawang pelikula, at makisama sa mga taong nakapagpapasaya sa inyo. Kahit 15 minuto lamang nang pagtawa bawat araw ay may maganda nang epekto sa katawan.

Napatunayan din na ang pagtawa ay mabuti  para sa ating immune system dahil ibinababa nito ang level ng adrenaline, ang hormone na nagpapataas ng heart rate. Ang mataas na level ng adrenaline ay masama sa mga internal organs pati na ang puso at mga ugat.

Kung tayo ay masaya o palagay, sa pamamagitan ng pagtawa, meditation, dasal, musika at sayaw, nagbabago ang biology ng ating katawan.  Para bang  may mga  nakabubuting gamot tayong nainom na walang kagastos-gastos at walang masamang side effect.

Ang isang halimbawa ay si Norman Cousins na may malalang sakit na arthritis.  Bilang therapy, ginawa niyang ugali ang panonood ng nakakatawang pelikula. Gumaling siya at isinulat niya sa isang libro ang kanyang karanasan.  Ngunit tandaan din na ang pagtawa at relaxation ay hindi kapalit ng exercise, wastong pagkain at healthy lifestyle.

Kapag tumutubo ang ngipin ni baby masakit ito sa para sa kanya, masakit rin ito sa ulo ni nanay, lalo na kapag may kasamang lagnat at hindi makatulog si baby.

Ang sakit ng ngipin ng bata ay mahirap na issue dahil unang una, hindi pa siya  marunong magsalita. Pangalawa, mahirap tiyakin kung kailan nagsisimula at natatapos ang sakit. Ang tanging magagawa lamang ay obserbahang mabuti ang bawat kilos ng bata sa panahong tumutubo ang kanyang ngipin.

Maaaring sabihin na mababaw ang kaligayahan ng mga babies dahil hanggang sipsip lang sila. Seriously, haping-hapi sila  kapag sinisipsip ang daliri o tsupon, at  kung ano anong bagay ang inilalagay sa bibig.

Kaya naman, kapag masakit ang bibig nila dahil may tumutubong ngipin, naloko na. Iyak dito iyak doon at balisang balisa.

Mabuti na lang at kadalasan nasa kamay lang nila ang gamot, ika nga. Napupuna ba ninyo na kapag tumutubo ang ngipin ng baby panay ang lagay niya ng kanyang kamay sa loob ng bibig?  Ito ay dahil dinidiinan niya ang kanyang gilagid upang humupa ang sakit.  Matutulungan ninyo siya kung  mamasahihin ninyo ng malinis na daliri ang  kanyang gilagid upang siya ay marelax. Maaari ring  bigyan siya ng malamig na mga bagay para ngatngatin katulad ng bimpong galing sa freezer, o malamig na plastic teether. Tiyakin lamang na malinis ang  mga ito at sapat na malaki para hindi niya malunok.

Ngunit para sa mas malakas na pain relief at pampatulog, maaari siyang  bigyan ng pang-baybing  acetomenophen o ibuprofen.

May mga  anaesthetic teething gels na nakakamanhid ng gilagid at nakakabawas  ng sakit ngunit hindi lahat ng bata ay gusto ito at kung minsan pa nga mayroong nagkaka-allergic reaction dito.

Pagdating sa gamot  mabuting sumangguni muna sa pediatrician bago ibigay sa baby.

Ang magandang balita ay pansamantala lamang ang problemang ito. Bago ninyo malaman dalagita o binatilyo na si baby at ngumunguya na ng inihaw na mais.